Giovanni Castriota Skanderbeg II

11063082_687893857988422_282922806_n
(di Indrit Softa e Francesco Marchianò)

Figlio di Giorgio, detto Scanderbeg, e di Andronica Arianiti Comneno, nacque In Albania nel primi sei mesi del 1455.
Alla morte del padre (1468), appena tredicenne, chiese ed ottenne da Ferdinando di Aragona di potersi rifugiare nel Regno insieme con la madre, ove potè ereditare la contea di Monte Sant’Angelo e la Signoria di San Giovanni Rotondo, nel Gargano, feudi concessi con eccezionali privilegi dal re al padre Giorgio nel 1464, per ricompensarlo del decisivo aiuto prestatogli nella guerra contro Giovanni d’Angiò, tra la fine dell’agosto 1461 fino a febbraio 1462.
“Nell’ottobre del 1459 Giovanni d’Angiò, figlio di Renato d’Angiò, sbarcò nel Regno e subito la rivolta si propagò in tutte le provincie, non tanto per la fede angioina dei feudatari, quanto per la loro idealità politica di decentramento e di autonomia, di perpetua opposizione all’autorità centrale”…(Cit. G.M. Monti).
Il 25 sett. 1463, vivente il padre Giorgio, viene ammesso nella nobiltà veneziana e nel 1468, anno della morte del padre, compare fra i confederati della Repubblica di Venezia nel rogito di alleanza fra questa, Napoli, Roma e Firenze.
Nel 1474 cede formalmente le sue pretese sull’Albania alla Repubblica veneta.
Il primo febbraio 1476 viene messo in dubbio il suo diritto a riscuotere certe somme a titolo ‘de herbagii’; di lì a poco il vescovo di Troia rampogna, in una supplica dolente, gli abusi da lui perpetrati contro alcuni beni donati alla ‘ecclesia’ di San Leonardo, in Siponto, e re Ferrante, il 18 settembre 1477, interviene con un severo moritorio.
Vi è ora la prova certa della sua partecipazione alla guerra di Otranto contro i Turchi: il 21 maggio del 1481 viene esentato dal pagamento, sui feudi garganici, della tassa straordinaria per la riconquista d’Otranto, indetta nel febbraio 1481, “ex causa expensarum factarum per eumdem Iohannem pro servicio sue curie in castris in ossedione civitatis Idronti”.
Nella seconda metà del luglio 1481 passa in Albania per compiere un intervento ‘diversivo’ nella guerra civile (1481 – 1482) che divampa tra Bayazet e Cem, figli del defunto Maometto II. L’intervento del Castriota è decisivo per stroncare il progetto di rinforzo della guarnigione turca in Otranto mediante la concentrazione in Valona di migliaia di uomini e mezzi. Sembra altresì certo che l’intero Oriente adriatico avrebbe potuto rinsaldarsi in più durature restaurazioni se non fosse mancato all’azione di Giovanni il sostegno di qualche despota tornato nell’Arcipelago, come Leonardo Tocco, suo parente, o del celebre stradioto coroneo Corcondilo Clada della Morea. Comunque, prima della caduta d’Otranto, agli uomini di Giovanni riesce il colpo maestro di catturare l’eunuco Suleyman Alibeg, capo delle truppe turche predisposte in Valona al soccorso d’Otranto. Sul prigioniero si apre un’asta impressionante, e lo stesso Alibeg giunge ad offrire al Duca di Calabria ventimila ducati per riscattarsi. L’episodio non è solo simbolico. Dal Sanudo ad oggi, l’opinione prevalente è che “si non seguiva la morte del Signor turcho” Otranto non sarebbe stata riconquistata.
L’Albania, tuttavia, è perduta, e Giovanni non tarda a rientrare in Puglia. Il 17 settembre 1483 riceve l’incarico di fortificare Vieste e le altre ‘terre de marina’ dell’area garganica. Qui lo si ricorda, il 20 gennaio 1484, per certi suoi debiti con la Regia corte e, il 22 marzo, per un non più precisabile ‘accordo’ con Manfredonia.
Il 2 agosto 1485 Giovanni ottiene dal Sovrano, a ricompensa dell’opera da lui prestata nella rivolta dei baroni, di scambiare la contea di Monte Sant’ Angelo e la Signoria di San Giovanni Rotondo con Galatina e Soleto, in terra d’Otranto, con i titoli di duca e conte. Ottiene inoltre una provvigione annua di 1800 ducati ed altre privilegi. Ed è proprio da queste terre, di stretta osservanza orsiniana, ch’egli fronteggia la seconda congiura dei baroni, risalendo la Puglia.
Da recentissimi studi, emergono elementi convincenti di una sua partecipazione alla organizzazione della crociata ideata da Carlo VIII re di Francia, mai portata a compimento. Vale la pena di ricordare questa vicenda, per quanto ancora non completamente lumeggiata, non solo perché integra la biografia di Giovanni Castriota, ma anche perché apre l’orizzonte a vicende di più ampio respiro europeo, aiutando a comprendere il ruolo prestigioso e l’influenza esercitati dalla famiglia albanese ancora negli anni a cavallo fra il XV ed il XVI secolo. Carlo VIII di Francia decide la spedizione in Italia per la conquista del regno di Napoli nei primi mesi del 1494, e nel contempo annuncia di voler intraprendere una nuova crociata contro gli infedeli. Coerentemente, assume il titolo di Re di Gerusalemme, ottiene la cessione dei diritti successori sul trono imperiale di Costantinopoli da Andrea, ultimo dei Paleologi, e si fa consegnare dal papa Alessandro Borgia un illustre prigioniero: Cem, fratello del Sultano Bayezet, da questi odiato e minacciato di morte, ch’era stato catturato dai cavalieri di Malta e consegnato al papa.
Inoltre, il sovrano francese stringe un accordo con Costantino Arianiti, governatore del Monferrato (e zio di Giovanni Castriota Scanderbeg per parte di madre), l’arcivescovo di Durazzo e, sembra, lo stesso Giovanni per far sollevare l’Albania. E’ probabile che, in cambio della sua adesione alla crociata, Giovanni ottenga in concessione dal re di Francia l’uso della croce di Gerusalemme nel proprio stemma araldico, come pure il riconoscimento dei suoi diritti sull’Albania, ed è infatti proprio in questi anni che Giovanni Castriota inizia ad usare uno stemma diverso dalla tradizionale aquila bicipite del padre Scanderbeg. La crociata, comunque, fallisce prima di cominciare. A propiziarne il fallimento è la morte, imprevista e misteriosa, di Cem pochi giorni dopo l’arrivo di re Carlo VIII con il prigioniero a Napoli. A questo punto, Venezia, alla quale il re di Francia aveva promesso Scutari ed altre terre, si sfila dall’impresa ed anzi la ostacola apertamente, inducendo il già titubante Carlo VIII a rinunciarvi. La mossa di Giovanni Castriota, di allearsi con il Re angioino tradendo la lunga fedeltà agli Aragonesi, si rivelerà gravida di conseguenze negative. Quando è ormai chiaro che la crociata è destinata al fallimento per la prematura morte del fratello del sultano, Giovanni fa mancare il sostegno a Carlo VIII e questi, di tutta risposta, gli revoca le concessioni feudali su Oria. D’altro canto, il ritorno del duca di Galatina in campo aragonese può avvenire solo con l’accettazione di un ruolo marginale, che egli potrà esercitare nella periferica Galatina e ben lontano dalla corte napoletana.
Giovanni aveva sposato Irene Brankovic, figlia di re Lazzaro di Serbia e di Elena Paleologo, ultima erede della famiglia imperiale di Bisanzio. Da Irene, Giovanni ebbe sei figli: Giorgio; Costantino, vescovo di Isernia, morto il 1500; Federico; Alfonso, morto a 15 anni nel 1503 a Valencia, in Spagna, dove si era recato insieme con la nonna Andronica al seguito dell regina Giovanna; Ferrante, erede dello stato paterno, e secondo Duca di S. Pietro in Galatina; e Maria.
Secondo una credibile attestazione, morì a Canosa di Puglia nel 1505.

———————–Perkthimi SHQIP—————-
GIOVANNI CASTRIOTA SCANDERBEG II
GJON KASTRIOTI II

Gjon Kastrioti, i biri i Gjergj Kastriot Skënderbeut dhe i Donika Arianitit, ose ndryshe i quajtur në Itali Giovanni Castriota Scanderbeg II, lindi rreth 6-mujorit të parë të vitit 1455.

Pas vdekjes së Gjergj Kastriotit (1468), akoma 13-vjeçar, i kërkoi dhe ju plotësua kërkesa që të shpërngulej në Mbretërine e Napolit, së bashku me të ëmën, Donikën, ku edhe mori feudin e (Monte Sant’Angelo) Mali Engjëlli i shenjtë me titullin Kont së bashku me zotërimin e tokave në San Giovanni Rotondo (FG), në shenjë mirënjohjeje për ndihmën që i kishte dhënë i ati, Skënderbeu, gjatë luftërave kundër Giovanni d’Angiò-Xhovani d’Anxhò, nga fundi gushtit te vitit 1461 e deri ne shkurt te vitit 1462.

“Jean apo Zhan d’Anzhò, i biri i R. d’Anzhò, zbarkoi ne territorin e Mbreterise se Napolit ne tetor te vitit 1459 dhe menjeher kryengritja u perhap ne te gjitha provincat qe mbreti aragonez zoteronte, kjo jo sepse feudalet kryengrites i besonin mbretit francez me shume, por sepse i kunderviheshin mbretit duke kerkuar vazhdimisht decentrament admnistrativ si ideal politik te tyre”. (Cit. G.M. Monti)

Në vitin 1463, kur akoma ishte i ati gjallë, njihet në fisnikërinë veneciane dhe pas vdekjes së të atit në vitin 1468, figuron midis të bashkuarve në konfederatën e Republikës së Venecia-s (Venediku), gjatë firmës së aktit të aleancës midis kësaj, Mbretërisë se Napolit, Romës, dhe Firence-s.

Në vitin 1474, heq dorë nga pretendimet mbi Shqipërinë (Arbërinë) në favor të Republikës së Venecia-c, apo Venedikut si mund të themi ndryshe.

Me 1 shkurt 1476, Peshkopi ne Troia Ramponja, heziton t’i japë një tribut që i detyrohej Gjonit në bazë të titullit fisnik që mbante duke bërë që vetë mbreti i Napoli-t i aso kohe Ferrante të ndërhynte e të ndëshkonte me një masakër gjakmarrëse.

Egzistojnë prova të sigurta për pjesëmarrjen e tij në luftën kundër turqve në Otranto në vitin 1481 dhe për këtë, lehtësohet nga detyrimi i tatimeve mbi pronat që mbante, në shkurt të po atij viti për arsyen se kishte mbështetur mbretin gjatë këtyre betejave kundër turqve “ex causa expensarum factarum per eumdem Iohannem pro servicio sue curie in castris in ossedione civitatis Idronti”.

Nga fundi i korrikut të vitit 1481, ikën në Shqipëri për të përfituar nga lufta midis dy djemve të Sulltan Mehmetit II, Bajazitit dhe Cem (lufta civile turke 1481-1482).
Kjo përpjekje e Gjonit jep frytet e saja, pasi bën të mundur që guarnizonet turke të mos furnizonin më tej ata të Otranto-s nga brigjet e Vlorës. Gjithashtu kjo përpjekje e tij nuk do të kishte pasur këtë arritje po mos t’i kishin ardhur në ndihmë edhe dhespotët e tjerë të zonave (Leonardo Tocco, një i afërm i tij, ashtu si edhe stradioti i shquar nga San Demetrio Corona, Corcondilo Clada della Morea).
Gjithsesi, para se të merrnin Otranto-n nga Italia të tjerët, Gjoni arriti të kapte rob Sulejman Ali Beun, i cili udhëhiqte trupat turke në Vlorë për t’u shkuar në ndihmë atyre në Otranto.
Për robin e luftës, eunukun Sulejman Ali Beu, u hap një garë e vërtetë, pasi vetë Sulejman Ali Beu i pagoi Dukës së Kalabrisë për lirinë e tij, 20.000 dukatë. Ky episod nuk është vetëm simbolik, pasi dhe sot e kësaj dite thuhet “ po nuk ish vrarë zotnia turk” nuk do të ishte marrë Otranto.

Arbëria u humb dhe Gjoni nuk vonon të rikthehet në Pulja (Puglia). Me dt 17-9-1483, ngarkohet me detyrën e fortifikimit të Vieste-s dhe të “tokave bregdetare” gjate zonës së Gargano-s. Këtu, me dt 20 janar 1484, kujtohet për disa borxhe kundrejt oborrit mbretëror dhe, për një “marrëveshje” të padetajuar me Feudin e Manfredonia-s.

Me dt 2 gusht 1485, si shpërblim për ndihmën e dhënë ndaj shtypjes së kryengritjeve të baronëve, Gjoni shkëmben tokat e Monte Sant’Angelo (si Kont) dhe zotërimet në San Giovanni Rotondo (Foxha), me ato në Soleto (Lecce), me titull Kont e Galatina (Lecce) me titullin Duka I. Gjithashtu arrin të siguroje nga mbreti Ferrante, apo Ferdinando I i Napolit, shumën vjetore prej 1800 dukate si dhe privilegjge të tjera. Nga këto vënde ai u ndesh me baronët përsëri, kur ndërmorën një tjetër kryengritje ndaj mbretit Ferdinando I, duke u ngjitur gjate gjithë Pulja-s.
Nga studime dhe hulumtime të fundit, gjinden elementë të mjaftueshëm, të cilët dëshmojnë për pjsëmarrjen e tij në një organizim kryqëzate të ideuar nga mbreti i Francës, Charles VIII, por që nuk u realizua kurrë. Ja vlen të përmendet ky fakt historik edhe pse jo plotësisht i qartësuar, pasi jo vetëm që integron biografinë e Gjon Kastriotit, por edhe sepse hap horizontin rreth ngjarjeve që kanë përmasa europjane, duke ndihmuar kështu për të kuptuar rolin prestigjoz dhe influencën e ushtruar nga familja Kastrioti akoma gjatë shekujve XV e XVI.
Charles VIII i Francës vendosi të merrte mbretërinë e Napolit në muajve të parë të vitit 1494 dhe, ndërkohë një kryqëzatë kundër “të pafeve”, apo tradhtarëve. Shpallet kështu Mbret i Jeruzalemit, fiton të drjetën si trashëgimtar të Perandorisë së Kostandinopojës nga Andrea, i fundit i familjes Paleologu dhe bën që Papa Aleksander Borxha, t’i dorëzoje një rob lufte të veçantë, Çemin, vëllain e Sulltan Bajazitit, të cilin e kishte kërcënuar vetë Bajaziti me vdekje dhe që ishte kapur rob nga Kavaljerët e Maltës duke ja la dhënë pra Papës.
Po ashtu, Charles VIII bën një aleancë me Kostandin Arianitin (kiste titullin Governator në Monferrato të Italisë), dajën e Gjonit, Kryepeshkopin e Durrësit dhe vetë Kostandinin për kryengritjen e Arbërve kundër turqve.
Është e mundur që, në sajë të pjesëmarrjes së tij në këtë kryqëzatë, Gjoni të ketë marrë të drejtën nga Charles VIII për të vënë kryqin e Jeruzalemit mbi stemën e tij familjare, si edhe të drejtën që e kishte humbur në favor të Venedikut, si princ i Arbërisë. Pikërisht, gjatë këtyre viteve, Gjoni filllon të përdorë një shqiponjë dykrenare ndryshe nga i ati, Gjergj K. Skënderbeu.
Gjithsesi, kryqëzata dështoi para se të fillonte. Arsyeja qe vdekja para misterioze dhe e paparashikuar e vëllait të Sulltan Bajazitit, Çemi, pak ditë pasi ky mbërriti së bashku me Charles VIII në Napoli. Kjo bën të mundur që Venediku, së cilës Charles VIII i kishte premtuar Shkodrën, të tërhiqet nga aleanca dhe, akoma më tej, ta pengojë atë hapur, duke shtyrë mbretin e Francës, që lëkundej, të tërhiqej nga kjp nismë.
Lëvizja e Gjon Kastriotit si lidhje me mbretin anxhoin, i cili ishte rivali kryesor i Ferdinando I i Aragonës, për mbretërine e Napolit, duke tradhtuar lidhjet e vjetra të të etërve të tyre (Alfonso V i Aragonës ishte i ati i Ferdinando I dhe Gjergj Kastrioti i ati i Gjonit) dhe përsëri i Ferdinando I me Gjergj Kastriotin, i solli plot pasoja negative.
Kur po bëhej e qartë që kryqëzata po shkonte drejt dështimit, sic e thamë më sipër shkak vdekja e vëllait të Sulltan Bajazitit, Gjoni tërheq mbështetjen e tij karshi Charles VIII. Mbreti i Francës i kundërpërgjigjet duke i hequr privilegjet feudale mbi Oria. Nga ana tjetër, rikthimi i Gjonit nga pala aragoneze, bën që tashmë roli i tij në oborrin mbretëror të jetë i kufizuar, duke mos ndenjur më në Napoli, por larg, në periferi të mbretërisë, në Galatina, Lecce.

Gjoni ishte martuar me Irene Brankoviĉ, e bija e mbretit Llazar të Serbisë dhe e Elena Paleologu, trashëgimtarja e fundit e familjes perandorake bizantine. Nga kjo martesë linden 6 fëmijë:

Gjergji II, apo Giorgio II,
Kostandini apo Costantino i cili vdiq në moshen 27 vjeçare, viti 1500 dhe ishte peshkop në Isernia; Federico;
Alfonso, i cili vdiq në moshen 15 vjeçare në vitin 1503 në Valencia në Spanje ku ndodhej së bashku me gjyshen e tij Donika Kastrioitin dhe Mbretëresha Xhovana;
Ferrante, trashegimtari i titujve atërorë, pra Duka II në San Pietro in Galatina-Lecce;
së fundi, Maria.
Sipas një atestimi të besuar, ka vdekur në Canosa di Puglia-Kanoza di Pulja, në vitin 1505.
Bibliografia:
1. Volpicella Luigi -Federico d’Aragona. Napoli, 1908
2. Monti Gennaro Maria -La spedizione in Puglia di Giorgio Castriota Scanderbeg e i feudi pugliesi suoi, della vedova e del figlio. Japigia X 1939
3. Petrucci F. -Dizionario biografico degli Italiani. Roma, 1971
4. Petta Paolo -Stradioti. Soldati albanesi in Italia (secc. XV-XIX) Argo 1996
5. Petta Paolo -Despoti d’Epiro e principi di Macedonia. Esuli albanesi nell’Italia del Rinascimento. Lecce, Argo 2000

Precedente Idee e valori di Camillo Vaccaro, un Maestro lungrese vissuto ta Ottocento e Novecento Successivo DELL’IMPORTANZA DI SCRIVERE ARBËRISHT CON ALFABETO ADEGUATO